تبليغاتX
مختومقلي فراغي
توركمن خالقي‌نين ملي شاعري مختومقلی فراغي‌نين آذربايجانجالاشميش شعرلري

بو اوخوياجاغينيز شعر اولو شاعير مختومقولونون اؤز توركمن خالقي‌نين بيرليگي اوغروندا سؤيله‌ديگي بير شعردير. مختومقولو بير خاص بحراني شرايطده بو شعري يازير. دئمك توركمن خالقي‌نين طبيعي و غيرطبيعي ايكي‌ليك‌لره معروض قالديقلاري حالدا، مختومقولو بير ائل قايغي‌سيني چكن شاعيردير و شعرينده ائلينين نئجه بيرليگه چاتماغيني سؤيله‌يير. او بو شعر دئمك بئله باشلايير كي بؤيوك بير توركمن شاهي آرادان گئدره‌ك توركمن‌لرين داغيليشماسيندان قورخاراق اونلارين بيرليگيني ديله‌يير.

بو شعر اولدوقجا آخيجي، گوجلو، ائل‌ديل دبلريني داشييار بير شعردير. بو شعرده تام ايجازلا جامع شكيلده توركمن‌لرين بيرليكلري بيان اولونموشدور. او ائل‌باشلاري‌ني «چيله مست نرلر»ه تشبيه ائدرك، اونلارين مستليكدن آييلماقلاريلا، آشلارين بير سفره‌ده ياييلماغيلا بيرليك نشاني گتيرير. او درويش‌لرين بيرليكده ناماز قيلمالاريني  و ايگيدلرين بيرليكده ساز چالمالاريني ديله‌يير و توركمنين بئش طايفاسي‌نين بير شاها قوللوق ائتمه‌ييني آرزيلايير. نئيه كي اختلافي، دوشمن خوارليغينا دوشمگه علت گؤرور و جانينا دوياراق،‌ اؤلومونو بو ايكي‌ليك‌لري گؤرمك‌دن يئي‌ بيلير و اولوتانريدان ديله‌يير كي «گوكلان» و «يموت» بيرليگيله و بير شاها قوللوق ائتمك‌لريله، توركمن‌لري يابابانجي‌لار قوللوغوندان قورتارسين!

بو شعر بير گوزگو كيمي مختومقولونون «ملي» دوشونجه‌سي‌ني گؤسترير! و اونون اوزگورلوك فيكريني آيدينجاسينا بيلديرير. البته اسكي بؤلگه‌شاهلاري بير شاهلارشاهينا باش اييرديرسه‌لرده آنجاق اؤز مولكلرينده تام قدرتله «شاه»ايديلار و تانريدان باشقا كيمسه‌يه قوللوق ياپمازديلار و اؤز ائللرينين گوجونه گووه‌نه‌ره‌ك اونلاري ياغيلاردان و يابانجي‌لاردان قورويارديلار!

 

توركمن شاهي

 

تؤكر اولدوق ياشيميزي

 

ايسته‌ر الدن چيخسا دولت همايم

دعا قيليب تؤكر اولدوق ياشيميز

ديله‌گيم دوش ايله گؤزه‌ل آللهيم

ارسگن اولدو گئتدي قيزيلباشيميز

خضر گزن چؤلده ائللر ياييلسين

دؤرت بيناميز قائم اولسو‌ن قويولسون

چيله مست نرلريميز نه وار آييلسين

بير سفره‌ده ادا اولسون آشيميز

درويش‌لر كؤنلو جمع دورسون نامازا

ايگيد‌لر ييغيلسين صحبته سازا

ايليميز اولاشدي بير كورفه يازا

توغسان دولوب تمام اولسون قيشيميز

توركمن‌لر باغلاساق بير پيره بئلي

قورودساق قلزمي، درياي نيلي

تكه، يمود، گوكلنگ، يازير، آل ايلي

بير پادشاه قوللوق ائدسك بئشميز

مختومقولو دويدو جانين ديرليگينه

مسلماني قويما كافر خوارليغينا

رواج وئرگيل يمود گوكلانگ بيرليگينه

اول «كمال خان اوغان» اولسون باشيميز

+ نوشته شده در  چهارشنبه سی ام آذر 1384ساعت 5:42  توسط فتح الله ذوقی  | 

من پيش از اين (10 بهمن 1382) وبلاگ ديگري را براي درج شعرهاي آذري‌شده‌ي مختومقلي در پرشين‌بلاگ باز كرده بودم اما به‌خاطر فيلتر! شدن وبلاگ بي‌آزار شاعر عشق آباد تصميم گرفتم كه اين بار در بلاگفا وبلاگي به همان منظور باز كنم! باري، فيلتر شدن وبلاگ دست‌هاي مرا هم از ديدن و چيدن مطالب وبلاگ كوتاه كرده بود، چون هيچ فيلتر شكني كه وبلاگهاي پرشين بلاگ را بازكند نيافتم از راه ديگري و با كلك جالبي آنرا به‌دست آوردم! (شايد شما هم بتوانيد از اين راه وبلاگ قبلي را ببينيد): اول سايت آدرس گوگل را با يك فيلترشكن آوردم! بعد كلمه  turkmanli را در قسمت وب گوگل سرچ  كردم چون يوزئر وبلاگ turkmanli بود؛ اولين گزينه  وبلاگ شاعر عشق‌آباد است. بعد بر روي Cached كليك كردم، وبلاگم جلوي چشمام بود! البته بعد از اين يادم افتاد كه مي‌توانستم از طريق مديريت كاربران سايت پرشين‌بلاگ نوشته‌هاي وبلاگم را بازيابم. من براي اينكه مطالب قبلي در دسترس همه قرار بگيرد و به‌كوري چشم بدخواهان و از لج كساني كه وبلاگ را فيلتر كرده‌اند همه محتواي وبلاگ قبلي حتي كامنتها را براي پاسداشت و حفظ نظرات بازديدكنندگان در اين وبلاگ قرار داده‌ و مطالب جديد را در ادامه به آن مي‌افزايم.

+ نوشته شده در  چهارشنبه نهم آذر 1384ساعت 7:26  توسط فتح الله ذوقی  | 

 

دهه آخر اردیبهشت‌ماه هر سال، بهشت آق‌توقای مراسم سال‌یاد شاعر ملی ترکمن مختومقلی فراغی را جشن می‌گیرد. هر سال در چنین روزهایی فرهیختگان و هنرمندان و شاعران و روشنفکران ترکمن برسر مزار مختومقلی گرد هم می‌آیند و یاد آن شاعر سترگ را عزیز می‌دارند.

وجود چنین روزی برای ملت ترکمن بسیار حائز اهمیت است؛ اندیشمندان ترکمن سالی یک‌بار در چنین روزی می‌توانند گرد هم آمده و سرگذشت خویش را مرور کنند برای امروز خویش چاره بیاندیشند و آینده‌ای درخشان را برای فرزندان خویش رقم بزنند. و این مختومقلی فراغی است که می تواند چنین اتحاد فرهنگی‌یی را بوجود آورده و دوام ببخشد.

ترکمنان آن‌گاه به اهمیت این روز بیشتر پی خواهند برد که بدانند بسیاری از اقوام ایران چنین شخصیت متفق‌علیه و چنین روز مبارکی را ندارند. جای دوری نروم همین خود ما ترکهای آذری از چنین نعمت بزرگی محرومیم. هر چند شاعران آذری بزرگی وجود داشته است اما یا مزارشان در ایران نیست مانند فضولی و نسیمی و یا اینکه از زمره‌ی ترکان پارسی‌سرا بوده‌اند و شخصیت خویش را برای قوم پارس به مصادره رسانده‌اند و یا اینکه به خاطر وجود برخی ابعاد شخصیتی و تاریخی نمی‌توانند چنین نقش بزرگی را در میان ترکان ایران ایفا نمایند.

هر سال اردیبهشت ماه می‌آید و می‌گذرد و باز من در حسرت حضور بر سر مزار مختومقلی می‌مانم. راستش چند سالی است که با یکی از دوستان عزیزم ـ که شاعر و محقق فرهیخته‌ای است – مشتاقیم که در مراسم سالیاد فراغی حاضر باشیم و ضمن عرض ادب و احترام به ساحت حضرت مختومقلی فراغی، پیام دوستی و مهر و سلام و دورود آذربایجانی‌های ایران را به مردم ترکمن برسانیم. اما هر سال به یک بهانه‌ای از سفر باز می‌مانیم. البته معلوم نبودن زمان و مکان دقيق مراسم نيز يکی از بهانه‌های هر سال ماست. به‌ هر حال امسال هم گذشت تا سال‌های دگر چون شود.

به امید سرافرازی و همدلی روزافزون ملت ترکمن!

+ نوشته شده در  چهارشنبه نهم آذر 1384ساعت 7:9  توسط فتح الله ذوقی  | 

سلام‌لار و سئوگی‌لر!

سايين ديلداشلار اؤنجه‌ده سيزدن نئچه واخت بورادا يازماديغيما گؤره باغيش ديله‌ييره‌م، بيليره‌م کی عذريم موجه اولورسادا چتين باغيشلاماق اولار. اؤزوم هئچ بيلميره‌م دقيقا نئچه آی‌دير کی بو وب‌لاگدا هئچ نه يازماميشام آمما بونو سيزه دئييم کی وبلاگين پسوردو ياديمدان ائله چيخميشدی کی اونو اله گتيرمه‌گه ايميليمه باش ويرديم!

سایغیلی اوره‌ک‌داشلاریمیز چوخ یوبانماقدان سونرا باشیمیز آز - ماز خلوت اولوب و بیرده توفیق ال وئردی کی بیرده سیزی سلام‌لاییب بایرامینیزی قوتلو و یئنی ایلینیز موتلو اولسون دئیه‌م. بو بایرام گونلری بودا بیر بایراملیق بؤیوک عاریف مختومقلی فراغی‌دن سیزه.

 

 

                   جهان پیدا

گلسه نوروز عالمه رنگ قیلار جهان پیدا

ابرلر آواز ووروب داغ قیلار دومان پیدا

بی‌جان‌لار جانه گیریب ائدرلر دهان پیدا

گؤرمه‌دیگین گیاه‌لار گورونوب روان پیدا

ائدرلر حیواناتا هم سود و زیان پیدا

یئر اوزونه یاییلیب یوریرلر نهان پیدا

بو بسته‌دهان قوش‌لار قیلارلار زبان پیدا

 

چؤل طرفین برکیدیب در آچار سووا خرچنگ

زمین سبزه‌زار اولوب تنیندن آیریلار رنگ

جنبنده‌لر مست اولوب گویا ایچمیش عرق – بنگ

هر اشیانین اؤزونه اؤز آوازی اولوب گنگ

سبزه ایچره سنده‌واج یوز دیلده قیلیب آهنگ

زمین خضرپوش اولوب گول بیتیرمیش رنگارنگ

خروشه گلیب عالم قیلارلار فغان پیدا

 

سرور – صدالار بیرله جهان اوزو آباددیر

مغرور سرور اولما پایانی یوخ برباددیر

حق عشقینده زنده‌لر بیلین باقی حیات‌دیر

هر تن‌ده عشق اولماسا روز ازل ممات‌دیر

یاز اؤتونجه یئر گؤیو گوندن گونه زیاددیر

بیر حشر قیامت‌دیر بیر یوم عرصات‌دیر

دهر ایچره اولار هر دم جهان ایچره جان پیدا

 

زربافه ذوقین اولما بقاء یوخدور دولت‌ده

عمرونو باده وئرمه سن بود دار محنت‌ده

یئته‌ر سنه ایر و گئج نه یازیلسا قسمتده

جانینا جفا ائیلیب بونجا گزمه حسرت‌ده

ثواب یاخشی عمل‌ده یا خود یاخشی نیت‌ده

عالم وارجا خدمتده آدم یاتیب غفلتده

حاصلین آتش اولار ائیله‌سن یامان پیدا

 

مختومقولو آغلارام بو بخت سیاهیمدن

قورخارام جان آفتی قول – آیاق گواهیمده‌ن

اومیدیم حاصل اولماز بو عمر تباهیمدن

جان اویدو جسد ایچره بو آتش آهیمدن

الیم سویونوب دیله‌ره‌م حاجتیم الاهیمدن

بنده‌یه‌م اومیدیم چوخ اول کرم‌لی شاهیم‌دن

ائیله‌گیل خارستاندا گول کیمی ایمان پیدا

+ نوشته شده در  چهارشنبه نهم آذر 1384ساعت 7:6  توسط فتح الله ذوقی  | 

فتاح!

ايران ـ توران بو گون قولون آستيندا

سوردون ايندي بو دوراني سن فتاح

هامي توركمن اوينار چؤلون اوستونده

توكمه گينن ناحق قاني سن فتاح

 

بوگون شاه‌سان ائرته گدا اولار سان

ائلده‌ن گونده‌ن مال‌دان جدا اولارسان

بير گون جانين چيخيب فدا اولارسان

قازانيرسان چوخ گناهي سن فتاح

 

گؤزوم يتر بيلسن باشيم آلارسان

كونده‌لييب مني چايا سالارسان

من حق دئديم سن چوخ گناه قيلارسان

بو آليشين بيرله جاني سن فتاح

 

سن توركمن ائلينين گونون سولدوردون

قانلار توكوب گؤزه‌ل يوردوم دولدوردون

شهيد اولان‌لارين باشين قالديردون

اونودارسان تخت ـ كاني سن فتاح

 

خلقين اؤجو چوخدور اقبالين يامان

تختين سينار دئمه قالارام آمان

يا اؤلرسن يا زندان سن بي‌گمان

چون‌ كي زه‌هر قيلدين ناني سن فتاح

 

فرمانيندان تالان دوشدو ائل‌‌لره

قول وئردون سن ناحق گؤزده سيللارا

قيرخ قامچي‌دان بويوردون نازيك بئل‌‌لره

دريا ائتدين گؤزده سئلي سن فتاح

 

آييردين آتادان، آنا قارداش‌دان

قول بيرله آياقدان ساققالدان ساچدان

دندان‌دان زبان‌دان عقل‌دن هوش‌دان

زندان ائتدين بو جهاني سن فتاح

 

آييردين آغلاييب قالدي يارلارميز

فلكه يئتيردين تاردان زارلاريميز

آداملار آسيغلي دوريار دارلاريميز

يوزدن توتدون بيل قصابي سن فتاح

 

فراغي درد آيديب درده يانمالي

قان يودوب ظالم فتاح قانمالي

ديري اؤزوم‌‌ليكن اؤلو سانمالي

آنسان اؤلدور بو دستاني سن فتاح

 ترجمه‌ی فارسی يکی از شعرهای مختومقلی فراغی. در ترجمه از کتاب گرانسنگ جناب آقای عبدالرحمن ديه‌جی بهره برده‌ام.

(فتاح لقب پادشاهي است؛ به‌قولي نادر و به قولي كريم‌خان زند.)

فتاح!

ايران و توران امروز زير دستان تو
و دوران به كام توست اي فتاح!
تركمنان آزاد و رها در دشت‌ها مي‌زيند
بدان و به ناحق خون آنان را مريز

امروز شاهي و فردا گدا خواهي شد
از ثروت و بخت و مردمت جدا خواهي شد
و روزي ديگر جان سپرده و فدا خواهي شد
گناهان بسياري مرتكب مي‌شوي اي فتاح

مي‌دانم اگر سخنانم به گوش تو رسد
سر از تنم جدا خواهي كرد
و يا بسته و به رودخانه‌ام خواهي انداخت
من حق گفتم تو بسيار گناه مي‌ورزي
تو با جان‌هايي كه مي‌ستاني اي فتاح

تو آفتاب ايل تركمن را پژمراندي
خون‌ها ريخته و سرزمين زيبايم را پر[از خون] كردي
سرهاي شهيدان را بر سر نيزه‌ها نشاندي
بدان كه تخت و دولتت را از ياد خواهي برد

انتقام ملت سخت است و اقبالت بد
اي كه نانمان را به زهر آلودي!
گمان مبر كه در امان خواهي ماند
تختت درخواهد شكست
و بي‌گمان به مرگ يا زندان خواهي رفت اي فتاح!

به فرمان تو ايل‌ها تار و مار شد
و ظالمانه سيلي به صورت‌ها زدي
و با «چهل تازيانه» بر كمرهاي باريك كشيدي
و سيل را در چشمانمان دريا كردي اي فتاح!

از پدر و مادر و برادر‌ها جدايمان كردي
از دست و پاها و محاسن و گيسوانمان را كندي
و دهان و زبان و عقل و هوشمان را از ما گرفتي
و اين جهان زنداني ساختي برايمان اي فتاح

جدايمان كردي و يارهامان گريان ماندند
فرياد و زاري‌مان با ضرب تازيانه‌ها به‌گوش فلك رساندي
مردهامان را بر دارهاي برافراشته آويختي
و بدان كه جلّادان را از رو بردي اي فتاح!

فراغي درد‌ مي‌سرايد و از درد سوزان است.
و فتاح خونخوار، همچنان خون‌نوشان.
اگر چه زنده‌ام اما بسان مردگان.
اگر توانستي سروده‌ي مرا نيز به‌قتل برسان، اي فتّاح!

+ نوشته شده در  چهارشنبه نهم آذر 1384ساعت 6:57  توسط فتح الله ذوقی  | 

مختومقلي فراغي

 

شاعر و عارف بزرگ مسلمان ترك

تنديس مختومقلي فراغي، برگرفته از وبسايت دانش‌آموختگان تركمن

FathollahZoughi@yahoo.com

بي‌گمان مختومقلي فراغي يكي از چند شاعر سرآمد ترك است؛ او چونان پيامبري برانگيخته شد و حديث عشق در گوش جان‌ها خواند و دلسوزانه و مشفقانه و عاشقانه به راهنمايي قوم خويش پرداخت و ديري است كه رخ در حجاب خاك كشيده‌ است اما يادگار باوقارش چون آفتاب هنوز بر گنبد دوّار مي‌درخشد.

صداقتي ستودني در سروده‌هاي او است كه به سادگي انسان را با خويش هم‌دل مي‌كند و اين صداقت و توفيق ريشه در باوري دارد كه او به حرف‌هاي خود داشت. او رسالت خويش را در قالب شعر به شيواترين وجه ادا كرد.

مختومقلي، هيچ پادشاهي را مدح نكرده‌ است اما ذم چرا! او با چنان شهامتي «فتّاح» را اندرز مي‌دهد كه گويي هيچ از جانب پادشاه او را تهديد نمي‌كند و ترسي از اريكه‌ي قدرت در دل او نيست. اما مختومقلي قوم خويش را ستوده است، طبيعت بكر تركمن‌صحرا و گرگان را وصف كرده است و به ستايش خدا و رسول و اولياي او پرداخته است و اين به خاطر آزادگي او است.

مختومقلي هرگز دامن لب به ساغر زرّين مي‌ نيالود اما بوسه بر جام بلورين عشق زد و از نخستين عشق پاك خود به «منگلي» تا واپسين عشق خود به حضرت دوست صادق ماند و در اين راه از بسيار چيزها چشم پوشيد و حتي از رسوايي در راه عشق نهراسيد و با شيدايي تمام به دستانسرايي محبوب پرداخت. از اين رو مختومقلي ماندگار و ستودني است.

ما از مختومقلي بتي بي‌روح‌وجان در تاقچه خيال خويش نمي‌سازيم؛ مختومقلي حقيقتي زنده و جاويد و جاري در زندگي روز‌مرّه‌ي ما است. او از ميان مردم بر‌آمد و با مردم خويش زيست و با درد و غم و شادي آن‌ها در‌آميخت و در نهايت در دل يك قوم نجيب و حق‌دوست به ابديت پيوست و سندي پرارج از فرهنگ درخشان تركان تركمن را به دست آنان سپرد تا هميشه‌ي تاريخ پايا و پويا و جاودان بمانند. مختومقلي، حنجره‌ي سرخ، سبز و سپيد تركمن است كه خويشتن را سرود و چونان آيينه‌اي است كه تركمنان زيبا در آن به تماشاي خويش مي‌نشينند و چونان بهشتي است كه گاه دلتنگي شاخه‌اي از آن برچيده و مي‌بويند و عطر پاكي و زلالي و زيبايي در جانشان مي‌دود و با ياد خويش شاد و شاداب مي‌شوند و آفتاب عشق و در آنان مي‌دمد. مختومقلي بتي بي‌روح و جان در تاريخچه‌ي خيال ما نيست او حقيقتي زنده و جاويد و جاري در روح زندگي ما است.

شناخت من از مختومقلي ديرسال نيست، شايد براي اولين بار نام مبارك مختومقلي فراغي را در كتاب «گذري بر تاريخ ادبيات و لهجه‌هاي زبان تركي»، نوشته‌ي دكتر جواد هيئت ديدم و علاقه‌اي عجيب به او يافتم و در ماه‌ها سراغ ديوانش را از كتاب‌فروشي‌هاي شهر قم گرفتم اما بسياري از كتابفروشان براي اولين بار نام «مختومقلي‌ فراغي» را مي‌شنيدند. تا اينكه بعدها نسخه‌ي چاپ انتشارات «حاجي طلايي» را از «انديشه‌ي نو» به‌دست آوردم و همه‌ي شعرهاي آن را به لهجه‌ي آذربايجاني زبان تركي در‌آوردم. يك‌ماه پيش دوست شاعرم اقای قيچی‌لوئی (جاويد) لطف فرموده و نسخه‌ای كامل از ديوان را برايم تهيه ديد كه هم اكنون مشغول بازخوابيني و آذربايجانجالاشديرماق ديگر اشعار فراغي هستم.

من زبان مختومقلي را از خود او آموختم و انس با شعرهايش مرا به دنياي زيبا و جذاب زبان توانمند تركمني برد و آنگاه بسيار افسوس خوردم كه چرا ما از شعرهاي اين شاعر بزرگ و هم‌وطن و همزبان خويش محروم بوده‌ايم! البته اين معضل به خاطر اين‌ است كه ما زبان مادري خويش را در مدرسه به صورت علمي و پايه‌اي نياموخته‌ايم و طبيعتا نمي‌توانسته‌ايم به راحتي با آثار شاعران آذربايجاني انس بگيريم چه رسد به آثار نويسندگان و شاعران ديگر اقوام ترك.

از ميان شعرهاي آمده در وب‌لاگ ترجمه‌ي دست و پاشكسته‌اي از شعر فتاح آورده‌ايم. اميد مي‌برم روزهاي آينده با كمك و همفكري شما خوبان ضعف‌هاي و كمبود‌هاي موجود جبران كنم.

از ياد نبريم كه شعرهاي مختومقلي را وايد ريتميك و با آهنگي هجايي خواند نه در اوزان عروضي و قواعد زبان تركمني خواند.

كساني كه با زبان تركمني آشنا نيستند در مواجهه با اشعار مختومقلي فكر مي‌كنند كه شعرها وزن ندارند اما بايد دانست كه تركي تركمني نه حروف صدادار در زبان تركمني 18 تا است نه 9 تا . و اين در آذربايجانيزه كردن مشكلاتي را فراهم مي‌آورد.

+ نوشته شده در  چهارشنبه نهم آذر 1384ساعت 6:53  توسط فتح الله ذوقی  | 

مختومقلي فراغي، ايرانين ان‌بؤيوك آمما آزتانينميش شاعيرلريندن بيريسي‌دير، مختومقولونو ايرانين باشقا خالقي تانيميرسادا اونو توركمن قارداشلار اوشاقلاريندان آرتيق تانئييب، حرمتين ساخلاييرلار. ايلده اونا بير هفته تركمن صحرانين چئشيدلي شهرلرينده قورولتايلار قوروب عزيزله‌ييرلر. بو آغيرلاما قورلوشلاري «گنبد‌قابوس»دا، گرگان‌دا و شاعيرين ابدي يوردو اولان آق‌توقاي كندينده قورولار. مختومقولو ابديته قاووشدوقدا اونون ياراتديغي سؤي‌لري توكمن خالقينين اوره‌گينده ابديت‌ بويوجا ياشاماقا باشلاري. گئتديكجه اونون شاني آرتيب، آدي داها اوجالير. مختومقولو توركمن‌لرين داها آدلي ـ سانلي شاعيرلري ساييلير. بو گؤزه‌ل ميللتين شاعيري گركده مختومقولو دك گؤزه‌للك‌لر شاعيري اولسون و اينجه شعرلريني، بو خالقين شانيندا يارادسين. مختومقولونون ديوانين، مختومقولو يارادماييب، مختومقولون بسله‌يه‌ن ائل ياراديب و توركمن خالقي او اولو ديوانين شاعيرلري ساييلر. مختومقولو اؤز خالقي‌نين ديلي‌دير كي ظلمه قارشي، قارانليق‌لارا قارشي، آلچاغليقلاارا قارشي كسرگي ديلي‌ايله چيخيشمادادير.

عزيز آذربايجان توركجه‌سينده دانيشان وطنداشلارين فايدالانماسي ايچون مختومقولونون شعرلري آزجا دئيشيگيله‌ن آذربايجان ديلينده چؤكورولوب. بو دئييشيك‌ده چاليشميشيق اصلي متينين اصالتين ساخلاياراق قولاي چئشيدليك‌لري و آذربايجانجانين اؤزه‌ل قايدالارين و امانت‌دارليق و اثرين اصالتيني قوروماقيلان و اعمال ائده‌ك.

فراغي‌نين قالين ديوانيندا بئش‌يوزه ياخين شعرلرينده‌ن بير نئچه سيني اؤز ذوقي‌ميزيله‌ن سئچيب بوردا گتيريميشيك.

عزيز اخوجولاردان ايسته‌ييريك انتقادي باخيش‌لاريني بيزدن اسيرگه‌مه‌سينلر. نئيه كي قصديميز وار يئني‌ليك‌ده مختومقولونون آذربايجانجالاشميش شعرلريني چاپا تاپشيريب كتاب شكلينده ياياق. ايندي ايسه مختومقولونون آذربايجانجالاشميش شعرلرينده بير نئچه‌سيني خدمتينيزه تقديم اولونور. بو اميدايله كي بير گون مختومقولونون شعرلريني بوتون خالقيميز تركمنجه اوخويالار.

+ نوشته شده در  چهارشنبه نهم آذر 1384ساعت 6:37  توسط فتح الله ذوقی  | 

بولبولم، آهي ـ زار چكيب

تأزه گلزاردان آيريلديم

گؤزدن قانلي ياشيم تؤكوب

اول سئور يارادان آيريلديم

يارا ياراشار سرمه‌چه

صفاتين سؤيله‌ره‌م نئجه

لبي شكر آغزي غنچه

زلفي قارادان آيريلديم

شيرين جاندا يوخدور طاقت

جبري آنين جانا راحت

قاشلاري فتنه‌لي آفت

چشمي خونخواردان آيريلديم

آيريلديم غنچه گولومدن

سياه ساچلي سنبولومدن

خوش آوازلي بولبولومدن

شيرين گفتاردان آيريلديم

ده‌لي كؤنلوم آرزيماني

كلي گؤزللرين خاني

سككيز جنتين بستاني

باغچالي باغدان آيريلديم

ائللري وار دينلي ـ دينلي

ساويق سولو ، تر اؤلنلي

ائلي گوكلان، آدي منگلي

نازلي دلداردان آيريلديم

مختومقلي عاشق مستان

باغلاديم شانينه دستان

منزلگاهي باغ و بوستان

آلمالي ناردان آيريلديم

+ نوشته شده در  چهارشنبه نهم آذر 1384ساعت 6:22  توسط فتح الله ذوقی  | 

(هجايي 4 + 4 + 3 بر وزن منظومه‌ي حيدربابايه سلام)

جيحون‌ايلن بحر خزر آراسي

چؤل اوستوندن اسر يئلي توركمنين

گول غونچه‌سي قره گوزوم قره‌سي

قره‌داغ‌دان انر سئلي توركمنين

حق سيلاميش واردير اونون سايه‌سي

چرپيشار چؤلونده نري ـ مايه‌سي

رنگ برنگ گول آچار ياشيل يايلاسي

غرق اولموش رئيحانا چؤلو توركمنين

آل ياشيل بوره‌نيب چيخار پري‌سي

قوخويوب برق ويرار عنبرين ايسي

بگ توره آق سققل يوردن يئيه‌سي

گؤرن توتار گؤزل ائلي توركمنين

اول مردين اوغلودور مرددير پدري

كور اوغلو قارداشي سرخوش‌دور سري

داغدا ـ دوزده قووسا اووچولار ديري

آلابيلمز يولبارس اوغلو توركمنين

كونول‌لر اوره‌كلر بير بيليب باشلار

دارتسا ياغين ويرار تورپاقلار داشلار

بير سفره‌ده طيار قيلينسا آش‌لار

گوتورولر اول اقبالي توكمنين

گؤيول هاوالانار آتا چيخاندا

داغ‌لار لعله دؤنر قئيه باخاندا

بال گتيره‌ر جوشوب دريا آخاندا

كسيلمز ميوه‌سي ـ بالي توركمنين

غافيل قالماز دؤيوش گونو خوار اولماز

قارغيشا نظره گرفتار اولماز

بولبولدن آيريليب سولوب سارالماز

دائم عنبر ساچار گولو توكمنين

تيره‌لر قارداش‌دير اروغ ياريدير

اقبال‌لر ترس‌گلمز حقين‌ نوري‌دير

مردلر آتا چيخسا ساواش ساريدير

ياو اوستونه ياو‌دير يولو توركمنين

سرخوش اولوب چيخار جگر داغلانماز

داشلاري سينديرار قولو باغلانماز

گؤزوم غيره دوشمز گؤيول اگلنمز

سؤزلر مختوم‌قولو ديلي توكمنين

+ نوشته شده در  چهارشنبه نهم آذر 1384ساعت 6:18  توسط فتح الله ذوقی  | 

من يعقوبم آهی ـ زاری      چئكه‌م يوسف دئيه ـ دئيه

گؤزلريمده‌ن قانلي ياشی    تؤكه‌م يوسف دئيه ـ دئيه

فلك آغلار گؤزياشيما        نه سودا دوشدو باشيما

مجنون اولوب داغ باشينا    چيخام يوسف دئيه ـ دئيه

هر طرفدن چؤلكه ـ چؤلكه    ‌بولوت اوينار كؤلگه كؤلگه

اون‌ايكي داغ يئددي جؤلگه       سؤكه‌م يوسف دئيه، دئيه

گئتدي يوسف گلمز خبر        دوروب آغلارام هر سحر

قالا ـ قالا، شه‌هه‌ر ـ شه‌هه‌ر     سؤكه‌م يوسف دئيه ـ دئيه

مگر يوسف دوشدو چايا        جمالين دييب باخام آيا

عراق زمين، كربلايا          باخام يوسف دئيه ـ دئيه

حسرتيمه فلك آغلار        عاشق اولدو ديل‌سيز زاغ‌لار

فرهاد اولوب بؤيوك داغلار   يئخام يوسف دئيه ـ دئيه

اؤته‌ر ايام دؤنه ـ دؤنه        گئچر بو جان يانا ـ يانا

ائرته، آخشام، آيا ـ گونه       باخام يوسف دئيه ـ دئيه

يوسف گزه‌ر ديلدن ـ ديله     شيدا اولوب چؤلدن ـ چؤله

سوراغ ساليب ايلدن ـ ايله    چيخام يوسف دئيه ـ دئيه

مختوم‌قولو دوست اوزوندن     دورماز ياش آخار گؤزوندن

بولبول اولوب يار سؤزوندن        اوخام يوسف دئيه ـ دئيه

+ نوشته شده در  چهارشنبه نهم آذر 1384ساعت 5:50  توسط فتح الله ذوقی  | 

 شيرغازی نام مدرسه‌ای است که مختومقلی سال‌ها در آن درس خوانده است و اين شعر را هنگام رفتن از مدرسه به پاس و ياد سا‌ل‌هايی که در آن سکونت داشته است سروده.

يورد ائيله‌ييب اوچ ايل يئديم دوزونو

              گئده‌ر اولدوم خوش‌قال گؤزه‌ل شيرغازي

 اؤتوردوم قيشيني، نوروز ـ يازيني

گئده‌ر اولدوم خوش‌قال گؤزه‌ل شيرغازي

 حق‌دن بيزه بويروق باغلي‌دير بيليم

 سنده تعليم آلدي آچيلدي ديليم

 گلسين دئييب قرار اول «گر‌كز» ائليم

                  گئده‌ر اولدوم خوش‌قال گؤزه‌ل شيرغازي

 سلجره‌ره‌م ايندي آقي قارا‌ني

 دوست رقيب قارداشيم حقي ياراني

 اوخودوم قوتارديم كتاب قورآني

                گئده‌ر اولدوم خوش‌قال گؤزه‌ل شيرغازي

 عقليم قيسقا وئردي كاسام قاينادي

 جگر تلواس وئردي گووين اوينادي

 دولانماق هوسي مني قويمادي

              گئده‌ر اولدوم خوش‌قال گؤزه‌ل شيرغازي

 جوشغون اوره‌گيمده موج وئرار ياتماز

 قاينار غضبلنر هئچ لايه باتماز

 علم تعليم آلان سني اونوتماز

                گئده‌ر اولدوم خوش‌قال گؤزه‌ل شيرغازي

 پيمان دولماي گلسك طاقت ائتمايين

 پنهان ظاهر قيلماز عقيل گئتمايين

 باد‌پاي آتلانيب سير ائتمايين

 گئده‌ر اولدوم خوش‌قال گؤزه‌ل شيرغازي

 قوم گؤلونه گيرسه‌م غواص اوزه‌ره‌م

 بي‌حسرت يايناييب[اويناييب] بي‌غم گزه‌ره‌م

 دهان ايچره عسل زبان ازه‌ره‌م

                   گئده‌ر اولدوم خوش‌قال گؤزه‌ل شيرغازي

 كامل اولوب سرانجامليق قيلميشام

 مشقت‌له اول‌ پدردن قالميشام

 كعبه‌مدن آيريليب جدا اولموشام

                  گئده‌ر اولدوم خوش‌قال گؤزه‌ل شيرغازي

 قصب‌دا ساي گؤزله‌ييب كمانا دوشدوم

 نيسان قويدو عمان قايناديم جوشدوم

                     خوش‌قال بوگون جيحون بحريندن آشديم

 گئده‌ر اولدوم خوش‌قال گؤزه‌ل شيرغازي

 مختوم‌قولو تاشلاب گووين جفاسين

 سئلادي پيريني ملا صوفي‌سين

 دائم اونوتمارام قيزيل قاپي‌سين

                     گئده‌ر اولدوم خوش‌قال گؤزه‌ل شيرغازي

+ نوشته شده در  چهارشنبه نهم آذر 1384ساعت 5:48  توسط فتح الله ذوقی  | 

ديرناغي دميردن، تالانچي دونيا!

 ايشين يوخدور ناموس‌ايله عارايله

 جور و جفاسي چوخ، يالانچي دونيا

                 قويمازسان گزمه‌گه ياري يارايله

 محبّت اووجوندان يار بير گول دئسه

 حاجتيني ايسته منده‌ن آل دئسه

 بير گون دوردون، بير گئجه هم قال دئسه

                قدم قويسام آياق يئرينه سر‌ايله

 اسديكجه اوج ائدر دونيانين يئلي

 قصد ائدسه، قورودار درياي نيلي

 بيرگونده اسريديب مست ائده‌ر فيلي

                بير گون ده نيست ائده‌ر پشه پرايله

 زمين‌نين اوستونده داغ‌لار چئكرسن

 تماشاگر اولوب كسه چيخارسان

 هر نه واردئ بير وجه‌ايله ييغارسان

                جلگه‌ني سيل‌ايله، داغي قار‌ايله

 تلموروب دادائتسه قولاق توتمازسان

 آغلاييب ياش توكه‌نه رحم ائدمز‌سن

 جان متاعين آلسان قاييديب ساتماز سان

             يئنه دونوب آلماق اولماز زرايله

 ليلي اوچون نه جور ائتدين مجنونه

 ظاليم! انصاف ائله بو ناحق خونه

 گونده قيرخ آت بزييب وئردن قارونه

             عيسي ميدار وئردين تكجه خر‌ايله

 مختوم‌قولو آيدار: ايشين تالان‌دير

 بو نوبت چوخ‌لاردان گليب گئدن‌دير

 اعتباين يوخدور سؤزون يالان‌دير

              دوست قويمادين يكسان ائتدين يئر‌ايله

+ نوشته شده در  چهارشنبه نهم آذر 1384ساعت 5:39  توسط فتح الله ذوقی  | 

عشق آتشينه دوشدوم، پروانه اولدوم ايندي

شوقون كؤزونه كويدوم، بريانه اولدوم ايندي

جسميم كبابه دؤندو گريانه اولدوم ايندي

گنج ايسته‌ين‌لر گلين!? ويرانه اولدوم ايندي

آيريلديم اغيارلاردان بيگانه اولدوم ايندي

چيخارديم باشدان ايندي، دنيا هواسين مطلق

نه فرشه آياق باسديم، دولان، اؤزونه باخ

كول اولوب يئله ساوريل، اول گذره جانين ياخ

لازم الدو اوخوماق «انا الحق» و «من الحق»

مي ايچيب مي‌خانه‌دن مستانه اولدوم ايندي

دونيا مندن هزل ائتمز، من هم بهره آلمارام

اودوم اوتگور درديم چوخ، خوش‌وقت اولوب گولمه‌ره‌م

آغبر بها عالمي، آلتي پولا آلمارام

دوست هانسي، دوشمن هانسي، فرقين ائده بيلمه‌ره‌م

هئچ كيمسه آنماز حاليم عيانه بيلديم ايندي

بير مقامه توش اولدوم، فكر اوندا فكره باتدي

جان اوندا جاندان اولدو، اِسسيندن گئديب ياتدي

جسد يولدا يوخ اولدو كؤنول اؤزون اونوتدي

عشق قوشون يئغيب گليب عقل ملكين داغيتدي

تالانه وئريب عقليم ديوانه اولدوم ايندي

مختومقولو، هر زمان نئليه‌يين اولماي گريان

فكر لايينه باتديم چيخا بيلمز من بير يان

گؤوره خراب تن تراب كؤنلومون شهري ويران

جان، جسد‌دن آيريليب، عقلدن قالديم عريان

ايش گلدي باشا دوشدو مردانه اولدوم ايندي

+ نوشته شده در  چهارشنبه نهم آذر 1384ساعت 5:31  توسط فتح الله ذوقی  | 

دوققوز آي ياتميشام آنام قارنيندا

گؤز آچيب دونيايا دوشن گونلريم

دؤرت آياغا گزديم آنام الينده

سككيز آي‌دا هم گولوشن گونلريم

بيريمده بيلمديم ياخشي ياماني

ايكيمده تانيديم آتا ـ آناني

اوچ ياشيمدا تانري وئردي زباني

دؤرت ياشيمدا داش آتيشان گونلريم

باشيمي اؤتوردوم باهار ـ ياز ايلن

آلتي ياشدا قاوالاشديم باز ايلن

يئددي ياشدا ايشيم اولماز قيزايلن

سككيزيمده ديشم دوشن گونلريم

دوققوزومدا وئرديم تانري سلامي

اونومدا بوينومدا حقين كلامي

اون‌بيريمده توتدوم دوات قلمي

اوخوب ـ اوخوب معني سئچن گونلريم

اون‌ايكيم‌دن گئتديم اون‌اوچ ياشيما

اون‌دؤردومده اثر وئردي باشيما

اون‌بئشيمده قيزلار گيردي دؤشومه

اون‌آلتيمدا قايناب جوشان گونلريم

ايگيرميمده مستان ـ مستان گزرديم

يئيرمي‌بئش‌ده غنيم اوخون دوزرديم

اوتوزومدا آت‌لار مينيب اوزرديم

اوتوزبئش‌ده ترس‌ ساواشان گونلريم

قيرخيمدا قويولوب كاسام دولموشام

الليمده اليمه تسبئح آلميشام

آلتميشيمدا پيره مريد اولموشام

پيغمبر ياشيني ياشان گونلريم

يئتميشيم‌ده آغري اندي ديزيمه

سكسانيم‌‌دا غبار اندي گؤزومه

دوغسانيم‌‌دا هوش قالمادي اؤزومه

عقل هوش‌دان جدا دوشن گونلريم

يوز ياشا يئتيرمن آلارلار جانين

اوزاديب قويارلار بيچرلر دونون

مختوم‌قولو همراه اولسا ايمانين

جان جسد‌دن آيري دوشن گونلريم

ساغليغيلان

+ نوشته شده در  چهارشنبه نهم آذر 1384ساعت 5:30  توسط فتح الله ذوقی  | 

 مختومقلی فراغی

http://turkmen.co.sr

http://duoman.persianblog.com

http://yegit.persianblog.com

http://miandoab-wa.persianblog.com

http://tanis.persianblog.com

http://www.turkmenstudents.com

http://dashnak.persianblog.com

http://cogur.persianblog.com

http://www.ahmadmir.persianblog.com

+ نوشته شده در  چهارشنبه نهم آذر 1384ساعت 5:26  توسط فتح الله ذوقی  | 

اولو تنگرينينگ آدی‌ايله

فرهنگ‌دوستان عزيز و هموطنان گرامی!

ما بر آنيم در اين وبلاگ به معرفی شاعر پرآوازه و بزرگ ترکمن‌های هموطن خود بپردازم. مختومقلی شاعر پيام‌آور ترکمن‌ها است.

+ نوشته شده در  چهارشنبه نهم آذر 1384ساعت 5:21  توسط فتح الله ذوقی  |